วิธีแปลงสูตรอาหารลายมือของครอบครัวให้เป็นดิจิทัล

การแปลงสูตรอาหารลายมือให้เป็นดิจิทัลมี 3 ขั้นตอนตามลำดับ คือถ่ายภาพการ์ดสูตรเพื่อเก็บรักษาลายมือไว้ พิมพ์ถอดออกมาเป็นข้อความเพื่อให้ค้นหาและใช้ทำอาหารได้ แล้วเก็บทั้งสองอย่างไว้อย่างน้อย 2 ที่ ภาพถ่ายเก็บความทรงจำ ข้อความที่พิมพ์เก็บตัวสูตร คุณต้องมีทั้งคู่ เพราะภาพถ่ายอย่างเดียวค้นหาไม่ได้ และข้อความอย่างเดียวก็สูญเสียลายมือของคนที่เขียนไป

การถ่ายภาพใช้เวลาราว 1 ชั่วโมงสำหรับสูตรทั้งกล่องหรือทั้งสมุด นี่เป็นส่วนเดียวที่เร่งด่วน ส่วนที่เหลือค่อยๆ ทำไปได้

สูตรอื่นทุกสูตรที่คุณมีล้วนมีอยู่ที่อื่นด้วย ตำราอาหารยังพิมพ์ขายอยู่ เว็บไซต์ยังออนไลน์อยู่ วิดีโอมียอดดูเป็นล้าน แต่การ์ดสูตรลายมือคุณยายมีอยู่ฉบับเดียว บนกระดาษที่ผ่านไอน้ำและคราบกระเด็นมาแล้ว 40 ปี แถมยังถูกเก็บไว้ในห้องที่อันตรายต่อกระดาษที่สุดในบ้าน

หมึกซีดจาง ดินสอเลอะเลือน คราบน้ำมันทำให้กระดาษใสเป็นดวงแล้วกรอบเปราะ และยังมีการสูญเสียอีกแบบที่มองข้ามได้ง่าย นั่นคือการสูญเสียคนที่อธิบายสูตรนั้นได้ คำอย่าง “น้ำตาล 1 ถ้วยชา” กับ “เคี่ยวจนได้ที่” จะมีความหมายก็ต่อเมื่อคนที่เคยเห็นตอนทำยังอยู่ให้ถาม

ดังนั้น ถ้าเดือนนี้คุณจะทำแค่อย่างเดียว ก็ขอให้ถ่ายภาพไว้

ไม่ต้องมีเครื่องสแกน โทรศัพท์เครื่องเดียวก็พอ ถ้าคุณคุมได้ 3 อย่าง คือแสง มุมกล้อง และความครบถ้วน

ใช้แสงธรรมชาติ ทำงานข้างหน้าต่างตอนกลางวัน หลบแดดที่ส่องตรงๆ และปิดแฟลช แฟลชจะสะท้อนกระดาษเก่าเนื้อมันวาว จนเกิดจุดขาวจ้าทับตรงตัวหนังสือพอดี

ถ่ายให้แบนและตรง วางการ์ดสูตรบนพื้นผิวเรียบสีเข้ม แล้วถือโทรศัพท์ไว้เหนือการ์ดสูตรโดยตรง ให้ขนานกับโต๊ะ การถ่ายเอียงทำให้ลายมือยืดเบี้ยวและอ่านยากขึ้นในภายหลัง ทั้งสำหรับคุณและสำหรับซอฟต์แวร์

ถ่ายภาพละ 1 ใบ และให้เต็มเฟรม อย่าถ่ายสูตรทั้งกล่องที่กางเรียงอยู่บนโต๊ะ การ์ดแต่ละใบควรกินพื้นที่เกือบทั้งภาพ เพื่อให้ตัวหนังสือยังคมชัดเมื่อซูมเข้าไป

ถ่ายด้านหลังทุกครั้ง แม้จะดูว่างเปล่าก็ตาม ด้านหลังคือที่อยู่ของโน้ตต่างๆ เช่น “ปีใหม่ให้ทำสองเท่า” “ใส่เกลือน้อยลง” วันที่ หรือชื่อใครสักคน โน้ตเหล่านี้มักเป็นสิ่งที่มีค่าที่สุดบนการ์ดสูตร

ปล่อยรอยเปื้อนไว้อย่างนั้น อย่าทำความสะอาดการ์ดสูตร และอย่าแต่งภาพ คราบน้ำมันก็เป็นส่วนหนึ่งของบันทึก

ถ้าคุณมีเครื่องสแกนแบบแท่นราบ ความละเอียด 300 dpi ก็พอสำหรับการ์ดสูตรขนาดมาตรฐาน ส่วน 600 dpi ช่วยได้กับตัวหนังสือเล็กหรือซีดจาง วิธีนี้ช้ากว่าโทรศัพท์ แต่ได้ภาพที่เรียบสนิทและแสงสม่ำเสมอ

ภาพถ่ายคือคลังเก็บ ไม่ใช่สูตร คุณค้นหาคำว่า “กะทิ” ในภาพไม่ได้ ปรับสูตรสำหรับ 8 คนไม่ได้ และอ่านจากระยะสุดแขนตอนมือเปื้อนแป้งก็ไม่ได้ ถ้าจะทำอย่างนั้นได้ คุณต้องมีข้อความที่พิมพ์ไว้ ซึ่งทำได้ 3 วิธี

1. พิมพ์เอง เปิดภาพไว้ด้านหนึ่งและโน้ตไว้อีกด้าน แล้วพิมพ์ตาม นี่เป็นวิธีที่ช้า แต่ก็แม่นยำที่สุดด้วย เพราะคุณจำลายมือคนในครอบครัวได้ดีกว่าซอฟต์แวร์ใดๆ เผื่อเวลาไว้ 5 ถึง 10 นาทีต่อใบ

2. ใช้ฟีเจอร์จดจำข้อความที่มีอยู่ในโทรศัพท์ ทั้ง iPhone และ Android เลือกข้อความในภาพถ่ายได้ ใช้ได้ดีกับสูตรที่เป็นตัวพิมพ์และลายมือที่เป็นระเบียบ แต่ไม่ค่อยดีกับลายมือหวัดของคนรุ่นก่อน ดินสอที่ซีดจาง และตัวย่อ เตรียมใจว่าต้องแก้เยอะ และผลที่ได้จะเป็นข้อความก้อนเดียวที่ไม่แยกวัตถุดิบออกจากขั้นตอน

3. ใช้แอปที่ออกแบบมาสำหรับสูตรอาหาร Plate สแกนสูตรที่ถ่ายภาพไว้ได้ ไม่ว่าจะเป็นตัวพิมพ์หรือลายมือ แล้วเปลี่ยนเป็นสูตรที่มีโครงสร้าง แยกรายการวัตถุดิบ ปริมาณ และขั้นตอนที่เรียงเป็นข้อ พร้อมค่าประมาณทางโภชนาการ การสแกนสูตรจากกระดาษเป็นส่วนหนึ่งของ Plate Pro และเช่นเดียวกับการจดจำลายมือทุกแบบ ให้อ่านผลลัพธ์เทียบกับการ์ดสูตรต้นฉบับก่อนจะเชื่อ โดยเฉพาะเรื่องปริมาณ

ไม่ว่าจะใช้วิธีไหน ให้แนบภาพต้นฉบับไว้กับฉบับพิมพ์เสมอ สูตรฉบับพิมพ์คือสิ่งที่คุณใช้ทำอาหาร ส่วนภาพถ่ายคือหลักฐานว่าต้นฉบับเขียนไว้ว่าอย่างไร

สูตรเก่าๆ เขียนขึ้นสำหรับคนที่ทำเป็นอยู่แล้ว จึงข้ามรายละเอียดไปหลายอย่าง ให้เตรียมรับช่องว่าง 3 แบบ

ปริมาณที่คลุมเครือ เช่น “1 ถ้วยชา” “2 ช้อนกินข้าว” “เกลือหยิบมือ” หรือ “น้ำปลาพอประมาณ” ให้จดคำนั้นไว้ตามที่เขียนทุกตัวอักษร แล้วเมื่อทดลองทำแล้วจึงเติมปริมาณแบบปัจจุบันที่คุณคิดว่าใกล้เคียงที่สุดไว้ในวงเล็บข้างๆ อย่าแทนที่ถ้อยคำเดิมเด็ดขาด

คำเก่า “แป้งหมี่” คือแป้งสาลี “เนยเทียม” คือมาการีน และ “1 ขีด” คือ 100 กรัม ส่วนสูตรขนมอบที่เขียนว่า “อบไฟปานกลาง” หมายถึงประมาณ 180 ถึง 190 องศาเซลเซียส หรือ 350 ถึง 375 องศาฟาเรนไฮต์ และ “ไฟแรง” อยู่ที่ราว 220 องศาเซลเซียส หรือ 425 องศาฟาเรนไฮต์

ขั้นตอนที่หายไป ไม่บอกขนาดพิมพ์หรือหม้อ ไม่บอกเวลาอบ ไม่บอกว่าใส่ไข่ตอนไหน ตรงนี้แหละที่ญาติผู้ใหญ่ที่ยังอยู่มีความสำคัญ ส่งภาพไปให้ท่านดูแล้วถาม รีบทำเสียแต่เนิ่นๆ และจดสิ่งที่ท่านบอกไว้คำต่อคำในโน้ตของสูตร

จากนั้นลองทำสักครั้ง แล้วจดสิ่งที่ได้เรียนรู้ไว้ การทดลองทำครั้งแรกคือช่วงเวลาที่สูตรเปลี่ยนจากมรดกตกทอด กลายเป็นสิ่งที่ลูกหลานของคุณทำตามได้

การมีฉบับเดียวคือสาเหตุที่ทำให้สูตรเปราะบางมาตั้งแต่ต้น จึงอย่าสร้างปัญหาเดิมซ้ำในรูปแบบดิจิทัล

เก็บไฟล์ไว้ 2 ที่ที่แยกจากกัน เช่น คลังรูปภาพบนคลาวด์ของโทรศัพท์ กับโฟลเดอร์ที่แชร์กันในครอบครัว แชร์คอลเลกชันให้ญาติๆ ซึ่งเป็นทั้งการสำรองข้อมูลและเป็นจุดประสงค์ของเรื่องทั้งหมดนี้ และลองคิดเรื่องพิมพ์ชุดสูตรที่เสร็จแล้วออกมาเป็นหนังสือเล่มเล็ก เพราะสำเนาที่พิมพ์แล้วกระจายอยู่ใน 3 บ้านถือเป็นการสำรองที่ทนทานมาก

เก็บการ์ดสูตรต้นฉบับไว้ด้วย แต่ย้ายออกจากครัว ซองใสแบบไร้กรดหรือกล่องเก็บเอกสารจดหมายเหตุ ในที่เย็น แห้ง และมืด จะถนอมการ์ดสูตรได้ดีกว่าลิ้นชักข้างเตาที่เคยเก็บมาตลอด