Cách số hóa công thức nấu ăn viết tay của gia đình

Để số hóa một công thức viết tay, hãy làm ba việc theo đúng thứ tự này: chụp ảnh tờ công thức để giữ lại chính nét chữ, chép lại thành văn bản đánh máy để có thể tìm kiếm và nấu theo, rồi lưu cả hai ở ít nhất hai nơi. Tấm ảnh giữ kỷ niệm. Bản chép giữ công thức. Bạn cần cả hai, vì chỉ có ảnh thì không tìm kiếm được, còn chỉ có bản chép thì mất đi bàn tay đã viết ra nó.

Chụp hết cả một hộp hay một cuốn sổ công thức đầy mất khoảng một tiếng. Đó là phần duy nhất cần làm gấp, mọi việc sau đó có thể làm từ từ.

Mọi công thức khác bạn có đều còn tồn tại ở một nơi nào khác nữa. Sách nấu ăn vẫn đang được in, trang web vẫn còn trên mạng, video thì có cả triệu lượt xem. Còn tờ công thức mang nét chữ của bà bạn chỉ có đúng một bản, trên thứ giấy đã đi qua bốn mươi năm hơi nước và dầu mỡ bắn, lại được cất ở căn phòng nguy hiểm nhất trong nhà đối với giấy.

Mực phai. Bút chì nhòe. Dầu mỡ làm giấy trong ra rồi giòn đi. Và còn một kiểu mất mát thứ hai rất dễ bỏ sót: người có thể giải thích tờ công thức ấy. “Một chén đường” hay “nướng đến khi chín” chỉ có nghĩa khi người từng đứng xem món ấy được làm vẫn còn đó để bạn hỏi.

Vậy nên nếu tháng này bạn không làm gì khác, hãy chụp ảnh lại.

Bạn không cần máy scan. Một chiếc điện thoại là đủ nếu bạn kiểm soát được ba thứ: ánh sáng, góc chụp và độ phủ khung hình.

Dùng ánh sáng ban ngày. Hãy chụp cạnh cửa sổ vào ban ngày, tránh nắng chiếu trực tiếp và tắt đèn flash. Đèn flash dội lại trên mặt giấy cũ bóng láng và tạo ra một mảng trắng lóa đúng ngay chỗ có chữ.

Chụp phẳng và thẳng. Đặt tờ công thức lên một mặt phẳng trơn, tối màu, rồi giữ điện thoại ngay phía trên, song song với mặt bàn. Chụp nghiêng sẽ làm nét chữ bị kéo giãn và sau này khó đọc hơn, với bạn lẫn với bất kỳ phần mềm nào.

Mỗi ảnh chỉ chụp một tờ, và để nó lấp đầy khung hình. Đừng bày cả xấp ra bàn rồi chụp chung một tấm. Mỗi tờ nên chiếm gần hết bức ảnh để chữ vẫn nét khi bạn phóng to.

Lần nào cũng chụp cả mặt sau. Kể cả khi nó trông trống trơn. Mặt sau là nơi các ghi chú nằm: “Tết thì làm gấp đôi”, “bớt muối”, một ngày tháng, một cái tên. Những ghi chú ấy thường là thứ quý nhất trên tờ giấy.

Cứ để yên các vết ố. Đừng lau chùi tờ công thức, cũng đừng chỉnh sửa ảnh. Vết dầu mỡ cũng là một phần của tư liệu.

Nếu nhà bạn có máy scan phẳng thì 300 dpi là đủ cho một tờ công thức cỡ thông thường, còn 600 dpi sẽ có ích với chữ nhỏ hoặc đã mờ. Cách này chậm hơn điện thoại nhưng cho bạn một hình ảnh phẳng tuyệt đối, ánh sáng đều.

Tấm ảnh là tư liệu lưu trữ, chưa phải công thức. Bạn không thể tìm chữ “nước cốt dừa” trong đó, không thể nhân định lượng lên cho tám người, cũng không thể đọc nó từ khoảng cách một cánh tay khi tay còn dính bột. Muốn vậy bạn cần văn bản đánh máy, và có ba cách để có nó.

1. Tự gõ lại. Mở tấm ảnh một bên, mở ghi chú một bên, rồi chép ra. Đây là cách chậm, nhưng cũng là cách chính xác nhất, vì bạn nhận ra nét chữ của người nhà mình giỏi hơn bất kỳ phần mềm nào. Hãy dự trù năm đến mười phút cho mỗi tờ.

2. Dùng tính năng nhận dạng chữ có sẵn trên điện thoại. Cả iPhone lẫn Android đều chọn được chữ ngay trong ảnh. Nó làm tốt với công thức in và chữ viết tay ngay ngắn, làm kém với chữ viết tháu kiểu xưa, nét bút chì đã mờ và các chữ viết tắt. Hãy chuẩn bị tinh thần sửa nhiều, và nhận về một khối chữ liền, không tách nguyên liệu với các bước.

3. Dùng ứng dụng làm riêng cho công thức. Plate có thể quét một công thức đã chụp ảnh, dù in hay viết tay, và chuyển nó thành công thức có cấu trúc với danh sách nguyên liệu riêng, định lượng và các bước đánh số, kèm ước tính dinh dưỡng. Tính năng quét công thức giấy thuộc Plate Pro. Cũng như với mọi công cụ nhận dạng chữ viết tay, hãy đối chiếu kết quả với tờ gốc trước khi tin nó, nhất là phần định lượng.

Dù dùng cách nào, hãy giữ tấm ảnh gốc đính kèm với bản đánh máy. Bản đánh máy là thứ bạn nấu theo. Tấm ảnh là bằng chứng cho những gì tờ giấy thật sự viết.

Công thức xưa được viết cho người vốn đã biết nấu món đó, nên chúng bỏ qua nhiều thứ. Hãy chuẩn bị gặp ba kiểu khoảng trống.

Định lượng mơ hồ. “Một chén”, “một bát con”, “một nhúm”, “nêm vừa ăn”. Ngay chữ “chén” cũng mỗi nơi một khác: ở miền Bắc là chén uống trà, ở miền Nam lại là cái bát ăn cơm. Hãy chép nguyên văn cụm từ đúng như trên giấy, rồi sau khi đã nấu thử, ghi thêm con số quy đổi hiện đại sát nhất của bạn trong ngoặc ở bên cạnh. Đừng bao giờ thay lời gốc.

Từ ngữ cũ. “Mì chính” là bột ngọt. “Thuốc muối” là baking soda, còn “bột nổi” là bột nở. Công thức làm bánh kiểu cũ hay ghi “lò nóng vừa”, tức khoảng 180 đến 190 độ C, còn “lò nóng” là khoảng 220 độ C.

Thiếu bước. Không ghi cỡ khuôn, không ghi thời gian nướng, không nói lúc nào cho trứng vào. Đây là lúc những người thân còn sống trở nên quan trọng. Hãy gửi ảnh cho họ và hỏi. Hãy làm sớm, và ghi lại lời họ nói, đúng từng chữ, vào phần ghi chú của công thức.

Sau đó hãy nấu thử một lần và ghi lại những gì bạn rút ra. Lần nấu thử đầu tiên là lúc công thức từ một kỷ vật trở thành thứ mà con cái bạn cũng có thể làm theo.

Chỉ có một bản chính là lý do khiến công thức trở nên mong manh ngay từ đầu, nên đừng lặp lại vấn đề ấy ở dạng số.

Hãy giữ các tệp ở hai nơi tách biệt, ví dụ thư viện ảnh trên đám mây của điện thoại và một thư mục chung của cả nhà. Chia sẻ bộ sưu tập với họ hàng, vừa là một cách sao lưu, vừa chính là mục đích của cả việc này. Và hãy cân nhắc in bộ công thức hoàn chỉnh thành một cuốn sách nhỏ, vì một bản in nằm ở ba gia đình là kiểu sao lưu rất bền.

Hãy giữ cả những tờ gốc, nhưng đưa chúng ra khỏi bếp. Túi đựng không chứa axit hoặc hộp lưu trữ tài liệu, đặt ở nơi mát, khô và tối, sẽ bảo vệ chúng tốt hơn nhiều so với cái ngăn kéo cạnh bếp lò bấy lâu nay.